Liberalizacija trgovine između Srbije i EU

Srpski proizvođači oslobođeni plaćanja carina na izvoz robe u EU od 2000. godine

EU je od 2000. godine ukinula plaćanje carinskih dažbina na sve industrijske i poljoprivredne proizvode koji se izvoze iz Srbije u EU, primenom autonomnih trgovinskih mera (osim za mali broj poljoprivrednih proizvoda koji su zaštićeni preferencijalnim tarifnim kvotama).  Režim koji je EU jednostrano odobrila Srbiji 2000. godine predstavljao je najobimniji sistem trgovinskih povlastica koji je EU ikada odobrila nekoj zemlji ili grupi zemalja.  Ovo je značilo trenutno ukidanje svih carinskih dažbina i kvantitativnih ograničenja na uvoz svih industrijskih i poljoprivrednih proizvoda, osim malog broja poljoprivrednih proizvoda koji su ograničeni preferencijalnim tarifnim kvotama (konkretno šećer, junetina, vino i nekoliko vrsta ribe).

Srbija postepeno ukida carinsku zaštitu od 2009. godine

Srbija je otpočela sa smanjivanjem uvoznih dažbina na robu iz EU devet godina kasnije, u januaru 2009. godine kada je samostalno inicirala primenu trgovinskog dela Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju, nazvanog Prelazni sporazum. Ovaj Sporazum je omogućio asimetričnu liberalizaciju trgovine u korist Srbije, na uvoz industrijskih i poljoprivrednih proizvoda. Drugim rečima, trgovinsku liberalizaciju sa srpske strane od 2009. u narednih šest godina prati postepeni i predvidivi šestogodišnji plan liberalizacije koji odražava nivo osetljivosti proizvoda za srpske proizvođače. Istovremeno su postepeno uvođena jednaka pravila igre na tržištu, kroz primenu predvidivog carinskog režima, borbu protiv monopola, uvođenje pravila za kontrolu državne pomoći, kao i kroz režim zaštite intelektualne i industrijske svojine. Ovaj plan postepene trgovinske liberalizacije je trebalo da omogući srpskim proizvođačima postupnu pripremu za sve veću konkurenciju koja dolazi iz EU.

Srbija i EU su od prvog januara 2014. godine zakoračile u šestu, odnosno završnu godinu plana trgovinske liberalizacije. Međutim, najosetljiviji proizvodi za srpske poljoprivrednike će ostati zaštićeni plaćanjem carinskih dažbina do ulaska Srbije u EU: to se odnosi na sve vrste mesa, jogurt, puter, određene vrste sira, med, neke vrste povrća i brašno, a carinske zaštite na ove proizvode variraju od 20 do 50% u odnosu na MFN carinske dažbine koje Srbija primenjuje u trgovini sa ostakom sveta.

Stupanje na snagu Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju

Stupanjem na snagu Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju u septembru 2013. godine dodatno je osigurana ekonomska korist predviđena Prelaznim sporazumom. Niz novih odredaba ovog Sporazuma su doprinele unapređenju poslovnog okruženja u Srbiji u oblastima kao što su slobodno kretanje kapitala, javne nabavke, standardizacija, pravo na uspostavljanje i pružanje usluga. Ove odredbe obezbeđuju jasniji i sigurniji okvir za investitore i kompanije, čime se u srpskoj privredi stvara novi zamah u privlačenju investicija i daljem unapređenju standarda koji obezbeđuju jednaka pravila igre za sve učesnike na tržištu. Primena Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju bi trebalo da podigne standarde poslovanja u Srbiji, postepeno pripremajući srpska preduzeća za nadmetanje sa kompanijama iz EU na jedinstvenom tržištu, ali i povećavajući njihovu konkurentnost na duže staze.

Korist za građane Srbije se ostvaruje raznovrsnijom ponudom robe i padom cena. Konačno, postepeno otvaranje tržišta javnih tendera za kompanije iz EU bi trebalo da rezultira većom konkurencijom u postupcima javnih nabavki i tako donese veću vrednost za novac srpskih poreskih obveznika – bolji javni radovi, nabavke i usluge sa manje novca poreskih obveznika.

Koristi koje Srbija ostvaruje u trgovini sa EU

Uopšteno govoreći, Srbija ima značajne koristi od trgovinske i ekonomske integracije sa EU. Evropska unija je tradicionalno ključni trgovinski partner Srbije, sa udelom od  67% u njenom ukupnom izvozu i preko 60% u ukupnom uvozu Srbije u 2018. godini, a ovi procenti beleže slične vrednosti i u ranijim godinama. Izvoz srpskih proizvoda u EU je više nego utrostručen, porastavši sa 3,2 milijarde u 2009. godini na 10,9 milijardi u 2018. godini!

Izvoz Srbije u EU raste. Uz to, pokrivenost uvoza izvozom se poboljšava za Srbiju u trgovini sa EU, od manje od 50% 2009. godine do oko 82% u 2018. godini. (82% odsto uvoza iz EU je bilo pokriveno izvozom srpskih proizvoda na tržište EU).

Pojedinačne države članice EU su tradicionalno u samom vrhu najvažnijih trgovinskih partnera Srbije, što se pre svega odnosi na Italiju i Nemačku, ali i Rumuniju kao značaju izvoznu destinaciju i Mađarsku kao važnu zemlju porekla srpskog uvoza. Srbija je u 2018. godini izvezla preko 12% odsto od ukupnog izvoza u Italiju i gotovo 12% u Nemačku. Kada je u pitanju uvoz, skoro 13% od ukupnog uvoza je došlo iz Nemačke, dok je iz Italije Srbija uvezla 9% svih proizvoda.

Kada je u pitanju trgovina poljoprivrednim proizvodima, Srbija po ostvaruje suficit u razmeni sa EU. SUficit je dostigao vrhunac 2016. godine sa preko 440 miliona evra, ali je opao na 201 milion evra u 2018. godini, usled suše koja je pogodila poljoprivrednu proizvodnju Srbije 2017. godine.

Veliki značaj tržišta EU kao izvozne destinacije za srpske poljoprivredne proizvode se ogleda u činjenici da Srbija od ukupnog izvoza poljoprivrednih proizvoda skoro polovinu izveze na tržište EU. Srbija je u 2018. godini 46% ukupnog izvoza poljoprivrednih proizvoda izvezla upravo u EU. Izvoz poljoprivrednih proizvoda iz Srbije je više nego udvostručen u poslednjoj deceniji, beležeći rast sa 640 miliona evra u 2009. na skoro 1,3 milijarde evra u 2018. godini. Istovremeno, uvoz poljoprivrednih proizvoda iz EU je takođe udvostručen sa 440 miliona evra u 2009. na oko 1,1 milijardu u 2018. godini.

Koristi za Srbiju sa aspekta investicija

Prema najnovijim podacima Narodne banke Srbije, strane direktne investicije kompanija iz EU iznose gotovo 70% ukupnih direktnih stranih ulaganja u Srbiji u proteklih devet godina, odnosno u periodu između 2010. i 2018. godine. Ukupna direktna strana ulaganja iz zemalja EU su u proteklih devet godina dostigla 13 milijardi evra.

Kompanije iz EU su u prethodnoj deceniji bile vodeći investitori u Srbiji. Ove kompanije su srpskoj privredi donele efikasnost, savremene tehnologije i praktična znanja što je, sa druge strane, značajno povećalo produktivnost i konkurentnost srpske privrede, kao i njen izvozni potencijal i budžetske prihode, generišući privredni rast u celini. Konačno, otvaranje srpskog tržišta za kompanije iz EU je stvorilo raznovrsnost izbora i snizilo cene za srpske potrošače.

Ukupan izvoz Srbije

  • Vrednost izvoza u EU čini 67% ukupnog izvoza Srbije u 2018. godini, uz konstantan uzlazni trend.

Izvor: Republički zavod za statistiku Srbije

Ukupan uvoz Srbije

  • Više od 60% svih uvezenih dobara u Srbiju stiže iz EU.

Izvor: Republički zavod za statistiku Srbije

Ukupna trgovina Srbije i EU 

  • Ukupan obim trgovine Srbije sa EU beleži stalan rast.

Izvor: Republički zavod za statistiku Srbije

 

Trgovina Srbije i EU poljoprivrednim proizvodima

  • Srbija ostvaruje suficit u trgovini poljoprivrednim proizvodima sa EU.

Izvor: Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede

 

Strane direktne investicije (SDI) u Srbiji

  • Investicije kompanija iz EU čine gotovo 70% ukupnog priliva SDI u Srbiji u prethodnih devet godina, sa zbirnim iznosom od preko 13 milijardi evra!

Izvor: Narodna banka Srbije

Info kutak za potencijalne izvoznike u EU

The EU Trade Helpdesk – vaš onlajn vodič za pristup evropskom tržištu

Šta je EU Trade Helpdesk?

EU Trade Helpdesk je besplatni onlajn servis čiji je primarni cilj pružanje podrške zainteresovanim izvoznicima iz trećih zemalja na tržište EU, koji sadrži ažurirane osnovne informacije o svim formalnostima u pogledu izvoza na tržište EU sa kojima izvoznici moraju biti upoznati. Onlajn baza podataka nudi specifične podatke za svaku zemlju i svaki proizvod na nekoliko jezika.

Šta svaki potencijalni izvoznik u EU treba da zna?

Pristupanje tržištu EU nije misterija. Evropska komisija je uspostavila besplatni alat na internetu koji sadrži sve neophodne informacije za potencijalne izvoznike. EU Trade Helpdesk je mnogo više od baze podataka o carinskim tarifama. Kompanije koje razmatraju izvoz na tržište EU mogu doći do sledećih informacija u nekoliko klikova:

  • Carinske dažbine koje treba platiti na carinama EU.
  • Zdravstvene, bezbednosne, marketinške i tehničke standarde koje treba ispuniti.
  • Pravila i dokaze o poreklu: kako dokazati da proizvod dolazi iz zemlje koja ima preferencijalni režim.
  • Unutrašnje poreze koji se primenjuju u zemlji u koju se uvozi.
  • Obrasce koje treba priložiti uz robu koja se izvozi.
  • Statističke podatke o trgovini proizvodima koji se izvoze.

Internet stranici i bazi podataka Trade Helpdesk je moguće pristupiti besplatno iz celog sveta.